Szaradziarskie ciekawostki - Palindromy
Rzadko spotykanym synonimem palindromu jest sotada - za pierwszego znanego palindromistę uważa się bowiem Greka Sotadesa z Maronei, żyjącego w III w. p.n.e.
W szaradziarstwie palindromy kryją się przede wszystkim w drobnych formach wierszowanych, o których więcej nieco niżej. Z innych, ale dużo rzadszych przypadków ich wykorzystania przypominam sobie krzyżówkę, w której palindromy były objaśnieniami słów wpisywanych do diagramu (np. atak kata - egzekucja, oto koto - instrument, ile celi! - więzienie), a także krzyżówkę złożoną z wyrazów palindromów (kajak, radar, rotor). Tego typu zadań nie czeka jednak świetlana przyszłość ze względu na ograniczoność materiału językowego i nieuniknioną powtarzalność słów - nowe palindromy pojawiają się w polszczyźnie baaaardzo rzadko. Chyba że autorzy chętniej sięgną po zasoby scrabble'owe, czyli przeróżne słowa w przeróżnych formach i odmianach gramatycznych (np. owocowo, łapał, inni, Mecem, mytym, nizin).
Jeszcze innym pomysłem, wykorzystującym palindromowość fragmentów słów, jest szkotka, w której objaśnienia stanowią palindromowe zbitki, takie jak przykładowo mosom (chromosom), erpre (interpretatorka), ałała (tałałajstwo) [Małgorzata Wołc, szkotka "Zakopane na pokaz", Rozrywka nr 18(1094)/2000, str. 12].
Palindrom może też trafić do rebusu. W jednej z "Rozrywek od A do Ż" widziałem anagram rysunkowy, do którego ilustrację stanowiło zdanie wół utył i ma miły tułów - poszukiwanym rozwiązaniem było słowo zadowolenie (zdanie o wole).
Zawrzeć palindrom w drobnej formie szaradziarskiej nie jest rzeczą prostą. Oczywiście, króciutkie palindromy sprawnemu autorowi nie przysporzą zbyt wielkiego problemu, sprawa komplikuje się jednak przy palindromach dłuższych - po pierwsze, samo ułożenie dłuższego i w miarę sensownego palindromu to spory wyczyn. Po drugie - gdy już mamy palindrom, niełatwo jest wbudować go w wiersz (zachowanie rytmu i rymu!), po trzecie wreszcie - jeszcze trudniej tak skonstruować treść wiersza, by elegancko naprowadzała czytelnika na odgadywane słowa. Tutaj pozwolę sobie przytoczyć w całości dwa palindromy, które do dziś tkwią w mej pamięci jako świetne przykłady bardzo udanego połączenia wszystkich wymienionych uwarunkowań.
Autorem palindromu nr 1 jest Waldemar Engels [Rozrywka od A do Z nr 12/1997, str. 23]:
Nowożeńcy
Zaraz po ślubie Wiktor z Dorotką
spędzili miesiąc w Kanadzie.
Tamtejszy klimat Wiktora dotknął -
z kaszlem do łóżka się kładzie,
i z kodeiną lecznicze środki
zażywać ma co godzinę.
On chyba cały posag /_ _ _ _ _ _ _ /
/_ _ _ _ /_ _ /_ _ _ _ _ _ _ /!
/_ _ _ /, /_ _ /_ _ _ _ _ _ /_ _ _ _ _ _ /_ _ / teraz
nigdy już jechać nie będzie,
w Tatry się w krótce z żoną wybiera,
mając swe zdrowie na względzie.
Autorką palindromu nr 2 jest Aleksandra Tymieniecka [Rozrywka nr 21(1097)/2000, str. II okładki]:
Wierny muzie aktor pieszo dzisiaj biega,
bo nie gra w reklamach, a jego kolega,
chociaż jest wyrodnym /_ _ _ _ _ _ _ _ _ /_ _ _ _ _ /,
/_ _ _ _ _ / po stolicy obwozi rodzinę.
- ma na imię Otto;
- jeździ hondą civic i nie cierpi toyot (choć wiadomo: a toyota - race fast, safe car - a toyota);
- ulubione książki: "Potop" Sienkiewicza i "Ono" Terakowskiej; z bohaterów literackich szczególnie ceni króla Ubu;
- z gazet najchętniej sięga po "Elle";
- uwielbia skandynawskie zespoły Abba i A-ha;
Gdy żona Hannah każe mu wynieść śmieci, odpowiada: - Aha, zaraz.
Palindrom 1: Dorotki wyda na kodeinę! Nie, do Kanady Wiktor od
Palindrom 2: Melpomeny synem, oplem
